Η Αντίληψη των Χωρικών Σχέσεων
στο Νηπιαγωγείο.
Η Αντίληψη Χωρικών Σχέσεων είναι μια από τις πιο σημαντικές δεξιότητες οπτικής αντίληψης, καθώς επηρεάζει τη συμμετοχή και την επίδοση ενός παιδιού σε καθημερινές ακαδημαϊκές, και όχι μόνο, δραστηριότητες. Μας βοηθά να κατανοήσουμε το περιβάλλον μας και πώς αυτό οργανώνεται γύρω μας.
Πρόκειται για την αντίληψη της σχέσης στον χώρο:
Α) Μεταξύ του παρατηρητή και άλλων ανθρώπων ή αντικειμένων (πχ η πόρτα βρίσκεται δεξιά μου, ο μπαμπάς βρίσκεται μπροστά μου). Σε αυτήν την περίπτωση το σημείο αναφοράς είναι το σώμα του παρατηρητή και η θέση των υπολοίπων καθορίζεται σε σχέση με αυτό.
Β) Μεταξύ δύο ή περισσότερων ανθρώπων ή αντικειμένων (πχ το παιχνίδι βρίσκεται πάνω από το κουτί, η αδερφή μου κάθεται δίπλα στη μαμά μου). Σε αυτήν την περίπτωση το σημείο αναφοράς βρίσκεται έξω από το σώμα του παρατηρητή και η θέση των υπολοίπων καθορίζεται σε σχέση με κάποιο άλλο σταθερό σημείο.
Η Αντίληψη Χωρικών Σχέσεων προϋποθέτει την κατανόηση των βασικών χωρικών εννοιών, όπως πάνω/κάτω, μέσα/έξω, μπροστά πίσω, δεξιά/αριστερά.
Η κατανόηση αυτή ξεκινάει πρώτα από τον χώρο (τρεις διαστάσεις) και στη συνέχεια περνά και στο χαρτί (δύο διαστάσεις), με τη μορφή απλών ή σύνθετων παραστάσεων. Η κατανόηση του χώρου συμβαίνει αρχικά με σημείο αναφοράς τον ίδιο τον παρατηρητή και στη συνέχεια με κάποιο άλλο σημείο αναφοράς.
Ο τρόπος με τον οποίο ένα παιδί κατανοεί και ερμηνεύει τον χώρο, και πιο ειδικά τις χωρικές σχέσεις, επηρεάζει το πώς θα κινηθεί μέσα σε αυτόν, θα παίξει και θα μάθει. Επηρεάζει τη συμμετοχή του σε κινητικά παιχνίδια ή αθλήματα, την εκτέλεση απλών καθημερινών δραστηριοτήτων, το παιχνίδι του, τις δεξιότητες οργάνωσης του χώρου και του χρόνου του.
Εκτός από τη συμμετοχή σε απλές καθημερινές δραστηριότητες, η Αντίληψη Χωρικών Σχέσεων επηρεάζει την κατάκτηση βασικών ακαδημαϊκών δεξιοτήτων όπως η γραφή, η ανάγνωση και η αριθμητική.
Το παιδί θα πρέπει, για παράδειγμα:
• Να κατανοεί από ποια μέρη αποτελείται ένα γράμμα και πώς αυτά σχετίζονται μεταξύ τους, προκειμένου να το αντιγράψει.
• Να αντιλαμβάνεται την έννοια της κατευθυντικότητας για να μπορεί να κατασκευάζει τα γράμματα με τη σωστή φορά.
• Να κατανοεί την κατεύθυνση γραφής και ανάγνωσης (από αριστερά προς τα δεξιά) και να μην παρουσιάζει σύγχυση ως προς αυτό, για να μην παρατηρούνται αλλαγές στη θέση των γραμμάτων σε αντίστοιχες δραστηριότητες.
• Να κατανοεί την έννοια της απόστασης ώστε να μην «κολλάει» τα γράμματα ή τις λέξεις μεταξύ τους.
• Να αντιλαμβάνεται τον χώρο της σελίδας και τα περιθώρια. Επίσης πώς τοποθετούνται τα γράμματα στη γραμμή και ποια από αυτά περνούν κάτω από τη γραμμή (πχ ρ, γ).
• Να έχει καλή κατανόηση των χωρικών εννοιών και της οργάνωσης του χώρου πριν περάσει σε σύνθετες μαθηματικές δεξιότητες (συμμετρία, εξισώσεις, εκτέλεση κάθετων πράξεων, διαγράμματα, γεωμετρία κλπ).
Παιδιά που έχουν αδύναμη αντίληψη χωρικών σχέσεων
μπορεί να δυσκολεύονται:
• Να οργανώσουν την κίνηση του σώματός τους στον χώρο.
• Να κατανοήσουν και να ονομάσουν βασικές χωρικές έννοιες με σημείο αναφοράς το σώμα τους ή έξω από αυτό.
• Να οργανώσουν αντικείμενα στον χώρο, ακολουθώντας απλές εντολές, πχ «Βάλε το βιβλίο πάνω στο τραπέζι», ή απαντώντας σε ερωτήσεις, πχ «Τι βρίσκεται δίπλα από την πόρτα;».
• Να φτιάξουν απλές κατασκευές.
• Να αντιγράψουν τρισδιάστατα πρότυπα (πχ με τουβλάκια) ή πρότυπα δύο διαστάσεων (πχ με κάρτες).
• Να σχεδιάσουν αναγνωρίσιμα στοιχεία στη ζωγραφιά τους και να τα οργανώσουν κατάλληλα στο χαρτί.
• Να αντιγράψουν σύμβολα (πχ σχήματα/γράμματα/αριθμούς) ή πολύπλοκα πρότυπα (πχ κύβο) με μολύβι και χαρτί.
• Να διακρίνουν τον προσανατολισμό συμβόλων, πχ 3 – ε.
• Να γράψουν σωστά σειρές συμβόλων σε λέξεις και αριθμούς, πχ πάλι=πλάι, 340=304.
• Να στοιχίσουν κατάλληλα αριθμούς για την εκτέλεση απλών πράξεων.
• Να κατανοήσουν έναν απλό χάρτη ή ένα διάγραμμα.
• Να ολοκληρώσουν απλούς λαβύρινθους.
• Να οργανώσουν το γραπτό τους κείμενο στη σελίδα (πχ αρχίζουν να γράφουν από τη μέση της σελίδας, τα γράμματα δεν πατάνε στη γραμμή, αφήνουν πολύ μεγάλες ή πολύ μικρές αποστάσεις μεταξύ γραμμάτων ή λέξεων).
• Να κατανοήσουν ασκήσεις που περιλαμβάνουν γραφήματα.
• Να μάθουν να διαβάζουν την ώρα.
Γενικές συμβουλές για την ανάπτυξη
Η κατανόηση του χώρου και των χωρικών σχέσεων, όπως έχει ήδη αναφερθεί ξεκινά με σημείο αναφοράς το σώμα του παρατηρητή.
Είναι μια ικανότητα που αναπτύσσεται από πολύ μικρή ηλικία, καθώς το παιδί μαθαίνει το σώμα του και τις δυνατότητές του μέσα από το παιχνίδι.
Πολύ συχνά παιδιά που παρουσιάζουν δυσκολία στην αντίληψη χωρικών σχέσεων δεν έχουν καλή αντίληψη σώματος και ίσως είναι πιο πίσω από άλλα παιδιά της ηλικίας τους σε κινητικές δεξιότητες (αδρή και λεπτή κινητικότητα).
Το πρώτο βήμα λοιπόν είναι να διαπιστώσουμε αν κάτι τέτοιο ισχύει. Σε αυτήν την περίπτωση, αν δεν αποκατασταθεί αυτή η δυσκολία του παιδιού, δεν θα υπάρξει πρόοδος στη συγκεκριμένη δεξιότητα.
Το παιδί θα πρέπει να ενθαρρυνθεί να πειραματιστεί με το σώμα του και να συμμετέχει σε ποικίλα κινητικά παιχνίδια που θα του προσφέρουν βιωματικά μια «ενστικτώδη» κατανόηση του χώρου.
Όταν κάτι τέτοιο έχει προηγηθεί, τότε το παιδί μπορεί να αρχίσει να δουλεύει με τις βασικές χωρικές έννοιες, με σημείο αναφοράς το σώμα του και στη συνέχεια με σημείο αναφοράς έξω από αυτό. Αρχικά με τρισδιάστατο υλικό και στη συνέχεια με έντυπο υλικό.
Επιπλέον ιδέες για την ενίσχυση της Αντίληψης Χωρικών Σχέσεων:
• Παιχνίδια εντολών τύπου «Ο Πέτρος λέει…» με έμφαση στις χωρικές έννοιες (πχ «Πιάσε με το δεξί σου χέρι το αριστερό σου γόνατο», «Βάλε την μπάλα κάτω από το τραπέζι»).
• Κατασκευαστικά παιχνίδια παντός τύπου (πχ τουβλάκια, πάζλ, Lego, Tangram).
• Έντυπες δραστηριότητες ή εφαρμογές/ηλεκτρονικά παιχνίδια με τις βασικές χωρικές έννοιες, ασκήσεις τοπολογίας, πίνακες με διπλή είσοδο, λαβύρινθους κλπ
Πηγή: www.altalena.gr
Η Αντίληψη Χωρικών Σχέσεων είναι μια από τις πιο σημαντικές δεξιότητες οπτικής αντίληψης, καθώς επηρεάζει τη συμμετοχή και την επίδοση ενός παιδιού σε καθημερινές ακαδημαϊκές, και όχι μόνο, δραστηριότητες. Μας βοηθά να κατανοήσουμε το περιβάλλον μας και πώς αυτό οργανώνεται γύρω μας.
Πρόκειται για την αντίληψη της σχέσης στον χώρο:
Α) Μεταξύ του παρατηρητή και άλλων ανθρώπων ή αντικειμένων (πχ η πόρτα βρίσκεται δεξιά μου, ο μπαμπάς βρίσκεται μπροστά μου). Σε αυτήν την περίπτωση το σημείο αναφοράς είναι το σώμα του παρατηρητή και η θέση των υπολοίπων καθορίζεται σε σχέση με αυτό.
Β) Μεταξύ δύο ή περισσότερων ανθρώπων ή αντικειμένων (πχ το παιχνίδι βρίσκεται πάνω από το κουτί, η αδερφή μου κάθεται δίπλα στη μαμά μου). Σε αυτήν την περίπτωση το σημείο αναφοράς βρίσκεται έξω από το σώμα του παρατηρητή και η θέση των υπολοίπων καθορίζεται σε σχέση με κάποιο άλλο σταθερό σημείο.
Η Αντίληψη Χωρικών Σχέσεων προϋποθέτει την κατανόηση των βασικών χωρικών εννοιών, όπως πάνω/κάτω, μέσα/έξω, μπροστά πίσω, δεξιά/αριστερά.
Η κατανόηση αυτή ξεκινάει πρώτα από τον χώρο (τρεις διαστάσεις) και στη συνέχεια περνά και στο χαρτί (δύο διαστάσεις), με τη μορφή απλών ή σύνθετων παραστάσεων. Η κατανόηση του χώρου συμβαίνει αρχικά με σημείο αναφοράς τον ίδιο τον παρατηρητή και στη συνέχεια με κάποιο άλλο σημείο αναφοράς.
Ο τρόπος με τον οποίο ένα παιδί κατανοεί και ερμηνεύει τον χώρο, και πιο ειδικά τις χωρικές σχέσεις, επηρεάζει το πώς θα κινηθεί μέσα σε αυτόν, θα παίξει και θα μάθει. Επηρεάζει τη συμμετοχή του σε κινητικά παιχνίδια ή αθλήματα, την εκτέλεση απλών καθημερινών δραστηριοτήτων, το παιχνίδι του, τις δεξιότητες οργάνωσης του χώρου και του χρόνου του.
Εκτός από τη συμμετοχή σε απλές καθημερινές δραστηριότητες, η Αντίληψη Χωρικών Σχέσεων επηρεάζει την κατάκτηση βασικών ακαδημαϊκών δεξιοτήτων όπως η γραφή, η ανάγνωση και η αριθμητική.
Το παιδί θα πρέπει, για παράδειγμα:
• Να κατανοεί από ποια μέρη αποτελείται ένα γράμμα και πώς αυτά σχετίζονται μεταξύ τους, προκειμένου να το αντιγράψει.
• Να αντιλαμβάνεται την έννοια της κατευθυντικότητας για να μπορεί να κατασκευάζει τα γράμματα με τη σωστή φορά.
• Να κατανοεί την κατεύθυνση γραφής και ανάγνωσης (από αριστερά προς τα δεξιά) και να μην παρουσιάζει σύγχυση ως προς αυτό, για να μην παρατηρούνται αλλαγές στη θέση των γραμμάτων σε αντίστοιχες δραστηριότητες.
• Να κατανοεί την έννοια της απόστασης ώστε να μην «κολλάει» τα γράμματα ή τις λέξεις μεταξύ τους.
• Να αντιλαμβάνεται τον χώρο της σελίδας και τα περιθώρια. Επίσης πώς τοποθετούνται τα γράμματα στη γραμμή και ποια από αυτά περνούν κάτω από τη γραμμή (πχ ρ, γ).
• Να έχει καλή κατανόηση των χωρικών εννοιών και της οργάνωσης του χώρου πριν περάσει σε σύνθετες μαθηματικές δεξιότητες (συμμετρία, εξισώσεις, εκτέλεση κάθετων πράξεων, διαγράμματα, γεωμετρία κλπ).
Παιδιά που έχουν αδύναμη αντίληψη χωρικών σχέσεων
μπορεί να δυσκολεύονται:
• Να οργανώσουν την κίνηση του σώματός τους στον χώρο.
• Να κατανοήσουν και να ονομάσουν βασικές χωρικές έννοιες με σημείο αναφοράς το σώμα τους ή έξω από αυτό.
• Να οργανώσουν αντικείμενα στον χώρο, ακολουθώντας απλές εντολές, πχ «Βάλε το βιβλίο πάνω στο τραπέζι», ή απαντώντας σε ερωτήσεις, πχ «Τι βρίσκεται δίπλα από την πόρτα;».
• Να φτιάξουν απλές κατασκευές.
• Να αντιγράψουν τρισδιάστατα πρότυπα (πχ με τουβλάκια) ή πρότυπα δύο διαστάσεων (πχ με κάρτες).
• Να κατανοήσουν και να ονομάσουν βασικές χωρικές έννοιες με σημείο αναφοράς το σώμα τους ή έξω από αυτό.
• Να οργανώσουν αντικείμενα στον χώρο, ακολουθώντας απλές εντολές, πχ «Βάλε το βιβλίο πάνω στο τραπέζι», ή απαντώντας σε ερωτήσεις, πχ «Τι βρίσκεται δίπλα από την πόρτα;».
• Να φτιάξουν απλές κατασκευές.
• Να αντιγράψουν τρισδιάστατα πρότυπα (πχ με τουβλάκια) ή πρότυπα δύο διαστάσεων (πχ με κάρτες).
• Να σχεδιάσουν αναγνωρίσιμα στοιχεία στη ζωγραφιά τους και να τα οργανώσουν κατάλληλα στο χαρτί.
• Να αντιγράψουν σύμβολα (πχ σχήματα/γράμματα/αριθμούς) ή πολύπλοκα πρότυπα (πχ κύβο) με μολύβι και χαρτί.
• Να διακρίνουν τον προσανατολισμό συμβόλων, πχ 3 – ε.
• Να γράψουν σωστά σειρές συμβόλων σε λέξεις και αριθμούς, πχ πάλι=πλάι, 340=304.
• Να στοιχίσουν κατάλληλα αριθμούς για την εκτέλεση απλών πράξεων.
• Να κατανοήσουν έναν απλό χάρτη ή ένα διάγραμμα.
• Να ολοκληρώσουν απλούς λαβύρινθους.
• Να οργανώσουν το γραπτό τους κείμενο στη σελίδα (πχ αρχίζουν να γράφουν από τη μέση της σελίδας, τα γράμματα δεν πατάνε στη γραμμή, αφήνουν πολύ μεγάλες ή πολύ μικρές αποστάσεις μεταξύ γραμμάτων ή λέξεων).
• Να κατανοήσουν ασκήσεις που περιλαμβάνουν γραφήματα.
• Να μάθουν να διαβάζουν την ώρα.
Γενικές συμβουλές για την ανάπτυξη
της Αντίληψης Χωρικών Σχέσεων
Η κατανόηση του χώρου και των χωρικών σχέσεων, όπως έχει ήδη αναφερθεί ξεκινά με σημείο αναφοράς το σώμα του παρατηρητή.
Είναι μια ικανότητα που αναπτύσσεται από πολύ μικρή ηλικία, καθώς το παιδί μαθαίνει το σώμα του και τις δυνατότητές του μέσα από το παιχνίδι.
Πολύ συχνά παιδιά που παρουσιάζουν δυσκολία στην αντίληψη χωρικών σχέσεων δεν έχουν καλή αντίληψη σώματος και ίσως είναι πιο πίσω από άλλα παιδιά της ηλικίας τους σε κινητικές δεξιότητες (αδρή και λεπτή κινητικότητα).
Το πρώτο βήμα λοιπόν είναι να διαπιστώσουμε αν κάτι τέτοιο ισχύει. Σε αυτήν την περίπτωση, αν δεν αποκατασταθεί αυτή η δυσκολία του παιδιού, δεν θα υπάρξει πρόοδος στη συγκεκριμένη δεξιότητα.
Το παιδί θα πρέπει να ενθαρρυνθεί να πειραματιστεί με το σώμα του και να συμμετέχει σε ποικίλα κινητικά παιχνίδια που θα του προσφέρουν βιωματικά μια «ενστικτώδη» κατανόηση του χώρου.
Όταν κάτι τέτοιο έχει προηγηθεί, τότε το παιδί μπορεί να αρχίσει να δουλεύει με τις βασικές χωρικές έννοιες, με σημείο αναφοράς το σώμα του και στη συνέχεια με σημείο αναφοράς έξω από αυτό. Αρχικά με τρισδιάστατο υλικό και στη συνέχεια με έντυπο υλικό.
Επιπλέον ιδέες για την ενίσχυση της Αντίληψης Χωρικών Σχέσεων:
• Παιχνίδια εντολών τύπου «Ο Πέτρος λέει…» με έμφαση στις χωρικές έννοιες (πχ «Πιάσε με το δεξί σου χέρι το αριστερό σου γόνατο», «Βάλε την μπάλα κάτω από το τραπέζι»).
• Κατασκευαστικά παιχνίδια παντός τύπου (πχ τουβλάκια, πάζλ, Lego, Tangram).
• Έντυπες δραστηριότητες ή εφαρμογές/ηλεκτρονικά παιχνίδια με τις βασικές χωρικές έννοιες, ασκήσεις τοπολογίας, πίνακες με διπλή είσοδο, λαβύρινθους κλπ
Πηγή: www.altalena.gr
Χρόνος και ρυθμός
Ο χρόνος είναι μία έννοια που γίνεται δύσκολα κατανοητή από
τα παιδιά του νηπιαγωγείου.
Ορίζοντας τον χρόνο ως έννοια μπορούμε να πούμε ότι
- πρόκειται για το διάστημα που μεσολαβεί ανάμεσα σε 2
γεγονότα ή ανάμεσα στο ένα γεγονός και το τώρα,
- είναι το καθορισμένο διάστημα μέσα στο οποίο πρέπει
κάτι να γίνει ή να τελειώσει,
- είναι η απροσδιόριστη διάρκεια,
- είναι η κατανομή των δραστηριοτήτων στο παρόν,
παρελθόν, μέλλον.
Τα νήπια δεν αντιλαμβάνονται και δεν κατανοούν το χρόνο όπως
οι μεγάλοι. Δεν μπορούν να κατανοήσουν έννοιες όπως το παρελθόν, το παρόν, το
μέλλον, το χθες και το αύριο.
Οι πρώτες έννοιες που πρέπει να κατανοήσει το παιδί σε σχέση
με το χρόνο είναι η αλλαγή, η διαδοχή, η διάρκεια και η σειρά. Αυτό
επιτυγχάνεται μέσα από
Α. Βιωματικές επαναλαμβανόμενες δραστηριότητες:
- πριν από λίγο…,
τώρα…., μετά….
- Θυμάστε την επίσκεψή μας στο γιατρό; Πότε έγινε αυτό; Τώρα που μιλάμε
ή πέρασε καιρός;
- Τι να κάνουμε μόλις διαβάσουμε το παραμύθι;
- Θα θέλατε να…. (ό,τι θέλουν)… αύριο;
Β. Την παρατήρηση και το παιχνίδι:
- μεγάλες χρονικές περίοδοι: μέσα από τη συστηματική
παρατήρηση της φύσης και της αλλαγή της (εναλλαγή εποχών),
- διαδοχικότητα του χρόνου: η εναλλαγή των ημερών και των
νυχτών,
- διαδοχή, αλλαγή, σειρά: καθημερινό ημερολόγιο
- χθες, σήμερα, αύριο: καθημερινό ημερολόγιο
- διάρκεια: δραστηριότητες και παιχνίδι, συνήθως οι δρ.
που έχουν μεγάλη διάρκεια κουράζουν περισσότερο τα παιδιά
Το παιδί αρχίζει να δομεί το χρόνο με τη
συνειδητοποίηση του παρελθόντος, του παρόντος, του μέλλοντος (χθες, σήμερα,
αύριο), την κατανόηση των χρονικών διαστημάτων της ημέρας και των εποχών του
έτους, καθώς και με την αναγνώριση της ώρας. Η κατάκτηση τη έννοιας του χρόνου
έχει ως αποτέλεσμα να μπορεί το παιδί να επαναφέρει στη μνήμη του και να
εκφράζει λεκτικά, με την ίδια σειρά που συνέβησαν, γεγονότα και καταστάσεις.
Τα στάδια του χρονικού προσανατολισμού είναι:
·
Η
σειρά,
·
Η
τάξη,
·
Η
διαδοχή,
·
Η
σύμπτωση,
·
Η
κυκλική ανανέωση ορισμένων περιόδων, και
·
Η
διαισθητική μέτρηση του χρόνου
Ο
ρυθμός περιλαμβάνει τις έννοιες:
·
Της
σειράς,
·
Της
τάξης,
·
Της
ακολουθίας,
·
Της
διαδοχής,
·
Της
διάρκειας,
·
Της
ενδιάμεσης διάρκειας,
·
Της
εναλλαγής της αρμονίας,
·
Της
μεταβατικότητας, και
·
Της
επανάληψης
Στην αρχή το παιδί βιώνει το ρυθμό και το χρόνο μέσα
του, δεχόμενο παθητικά τα χρονικά και ρυθμικά
ερεθίσματα του περιβάλλοντος. Σιγά σιγά συνειδητοποιεί ότι
καθημερινά επαναλαμβάνει ορισμένα
πράγματα, ότι οι μέρες και οι νύχτες διαδέχονται η μία την άλλη. Αργότερα προσαρμόζει το ρυθμό του σε
προτεινόμενους από το περιβάλλον ρυθμούς.
Η αντίληψη και η
οργάνωση του χρόνου και του ρυθμού
|
1. εισαγωγή στην έννοια
του χρόνου και η αντίληψη βασικών χρονικών σχέσεων
|
2. η αντίληψη της
διαδοχής, της διάρκειας των χρονικών διαστημάτων και του ταυτόχρονου των
γεγονότων
|
|
3. η αντίληψη του ρυθμού
στη ζωή και τη φύση και εξοικείωση του νηπίου με αυτόν.
|
|
Να εξοικειωθούν με την έννοια του χρόνου μέσα
από τις ψυχοκινητικές τους δραστηριότητες και ειδικότερα να αντιληφθούν βασικές χρονικές σχέσεις και να τις
εκφράζουν με λέξεις, όπως: τώρα, πριν,
μετά, αμέσως, λίγο αργότερα κ.τ.λ.
|
|
Να αντιληφθούν μέσα από διάφορες ψυχοκινητικές
δραστηριότητες τη διαδοχή και τη διάρκεια χρονικών διαστημάτων, καθώς
και τη χρονική σύμπτωση των ενεργειών
τους και να εκφράζουν όλα αυτά με λέξεις, όπως: πρώτος, τελευταίος, νωρίς, αργά, περισσότερος χρόνος, λιγότερος χρόνος,
την ίδια στιγμή κ.τ.λ.
|
|
Να επισημαίνουν και να αντιλαμβάνονται ρυθμούς
στο περιβάλλον
Να προσαρμόζονται ατομικά και συλλογικά σε
δεδομένο ρυθμό, αρχικά με την καθοδήγηση της ν/γ και αργότερα μόνα τους.
Να συνειδητοποιήσουν σταδιακά το ρυθμό των προσωπικών
τους κινήσεων.
|
|
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Σχόλια: